Złota droga i Zielona droga.

Złota droga (tzw. Gold Open Access) polega na publikowaniu w otwartych czasopismach, zapewniających dostęp do wszystkich artykułów na swojej stronie internetowej bez barier technologicznych (na przykład bez konieczności logowania się), finansowych (za darmo) i prawnych (na otwartych licencjach lub przynajmniej
w ramach gratis open access)”1.
Istnieją także tzw. czasopisma hybrydowe –  takie, które publikują artykuły w modelu subskrypcyjnym jak
i otwartym.

W przypadku zagranicznych czasopism publikowanie w modelu otwartym może wiązać się z opłatą publikacyjną obejmującą koszty redakcyjne tzw. Article Processing Charges – APC, którą ponosi autor.

Zielona droga (tzw. Green Open Access) polega na samodzielnym archiwizowaniu pracy przez autora
w otwartych repozytoriach.
“Możliwość bezpośredniego udostępniania tekstów w otwartym repozytorium przez autorów zależy od polityki wydawcy. Niektórzy wydawcy, nawet w wypadku czasopism zamkniętych, zezwalają na deponowanie w otwartym repozytorium różnych wersji (na przykład preprint lub postprint) opublikowanych tekstów. Nierzadko wydawcy nakładają wymóg tak zwanego embarga czasowego, to znaczy zdeponowanie tekstu w repozytorium jest możliwe po upływie określonego czasu od daty opublikowania.”2

 

„Autor powinien upewnić się, czy w świetle postanowień zawartej z wydawcą umowy może udostępnić
w repozytorium daną wersję publikacji.”3

  • Polityki wydawców wobec samoarchiwizacji:

Serwis Sherpa/RoMEO służy pomocą i umożliwia sprawdzenie polityki wydawców w zakresie samoarchiwizacji prac przez autorów w repozytoriach lub archiwach.

Kolory w serwisie odpowiadają przyjętej przez wydawcę polityce i oznaczają odpowiednio:
zielony – dozwolone są pre printy, postprinty i wersje wydawcy;
niebieski– dozwolone są postprinty;
żółty– dozwolone są preprinty;
biały – samoarchiwizowanie nie jest dozwolone;

– preprint, to artykuł sprzed recenzji i prac redakcyjnych (tekst przed przesłaniem do redakcji czasopisma);
– postprint, to wersja po recenzji i pracach redakcyjnych.

1,2E. Majdecka, K. Strycharz: Otwarta nauka: prawo autorskie i wolne licencje. Warszawa: Centrum Cyfrowe 2018,
s. 16-17 
https://ngoteka.pl/bitstream/handle/item/362/Centurm-Cyfrowe_otwarta%20nauka_www.pdf?sequence=1
3MNiSW: Otwarty dostęp do publikacji naukowych odpowiedzi na niektóre często zadawane pytania https://www.gov.pl/attachment/76105d8d-9220-4d4e-bcf5-a870cc291710

Programy publikowania otwartego

 

Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie uczestniczy w następujących programach publikowania otwartego:

  • w licencji akademickiej: Springer, Elsevier, Scoap3;

  • w licencji konsorcyjnej: American Chemical Society (ACS), Cambridge University Press (CUP) oraz Oxford University Press (OUP).

Program publikowania otwartego Springer

ICM w komunikacie z 30 czerwca 2022 roku poinformowało, że MEiN potwierdziło zamiar finansowania licencji WBN (w tym Springer z publikowaniem otwartym).

Instytucja spodziewa się, że podpisanie umowy pomiędzy MEiN i UW nastąpi około połowy lipca 2022 r. Wówczas program zostanie uruchomiony. W związku z powyższym wydawnictwo Springer rozpoczęło procedurę reaktywacji programu we współpracy z instytucjami, które uczestniczyły w programie w 2021 roku.

Wcześniej ICM poinformowało, iż program publikowania jest zredukowany do ok. 1300 artykułów w 2022 roku.

Szczegóły: https://wbn.icm.edu.pl/publikowanie-otwarte/#springer_oa

Program publikowania otwartego Elsevier

Nie jest jeszcze znany zakres dostępu do czasopism oraz programu publikowania. W roku 2022 nastąpi ograniczenie kosztu licencji, co może wiązać się z wykreśleniem pewnych podkolekcji tematycznych.

W komunikacie z 30 czerwca ICM informuje, że MEiN nadal negocjuje w sprawie obniżenia kosztu i sprecyzowania zakresu oferty. Programy A i B działają na razie zgodnie z komunikatem z 20 stycznia 2022 r., a wydawca utrzymuje dostęp krajowy do czasopism w zakresie licencji z 2021 r.

Szczegóły: https://wbn.icm.edu.pl/publikowanie-otwarte/#elsevier_oa 

Program międzynarodowy Scoap3

Sponsoring Consortium for Open Access Publishing in Particle Physics (SCOAP3) to międzynarodowe konsorcjum koordynowane przez CERN, które od początku roku 2014 finansuje otwarte publikacje naukowe z zakresu fizyki cząstek.

W roku 2022 program jest kontynuowany oraz nie ma ograniczeń na liczbę artykułów.

Szczegóły: https://wbn.icm.edu.pl/publikowanie-otwarte/#scoap3

Licencja konsorcyjna ACS

Licencja ACS jest kontynuowana na podstawie zamówień wieloletnich. Pula artykułów w roku 2022 wynosi 346, a artykuły są włączane do programu w kolejności przyjęcia do publikacji.

Na dzień 06.06.2022 r. wykorzystano 145 artykułów z puli 346 artykułów.

Szczegóły: https://wbn.icm.edu.pl/publikowanie-otwarte/#acs_oa 

Licencja konsorcyjna CUP

W roku 2022 program ma objąć nieograniczoną pulę artykułów.

Program jest obecnie wstrzymany do czasu podpisania nowej umowy pomiędzy MEiN a UW. W komunikacie z 30 czerwca 2022 r. ICM wskazało, że MEiN potwierdziło zamiar finansowania licencji a umowa prawdopodobnie zostanie podpisana 15 lipca 2022 roku.

Szczegóły: https://wbn.icm.edu.pl/publikowanie-otwarte/#cup_oa 

Licencja konsorcyjna OUP

W roku 2022 program ma objąć pulę 70 artykułów.

Program jest aktualnie wstrzymany do czasu podpisania nowej umowy z MEiN. W najnowszym komunikacie ICM informuje, że MEiN potwierdziło zamiar finansowania licencji a umowa ma planowo zostać podpisana 15 lipca 2022 roku.

Szczegóły: https://wbn.icm.edu.pl/publikowanie-otwarte/#oup_oa