Dr hab. Edyta Paczos-Grzęda, profesor uczelni z Instytutu Genetyki, Hodowli i Biotechnologii Roślin UPL, wraz z międzynarodowym zespołem z 17 jednostek naukowych, stworzyła dwa przełomowe artykuły opublikowane w prestiżowych czasopismach Nature i Nature Communications, poświęcone genomice owsa. Badania te otwierają nowe perspektywy dla hodowli, genetyki i zrównoważonego rolnictwa.

Owies jest rośliną o dużym znaczeniu gospodarczym – wykorzystywaną w produkcji żywności, pasz czy kosmetyków. Głównym celem programów hodowlanych jest opracowanie odmian owsa o lepszych parametrach agrotechnicznych, w tym o wysokim plonie i jakości ziarna, odporności na choroby i wyleganie, a także zdolnościach adaptacyjnych do zmieniających się warunków środowiskowych. Znacznie łatwiej jest prowadzić badania genetyczne i osiągać cele hodowlane w diploidalnych gatunkach zbóż, takich jak ryż, jęczmień czy kukurydza. Znacznie trudniej prowadzić je w przypadku roślin poliploidalnych, takich jak pszenica czy właśnie owies. W przypadku owsa, jego skomplikowana struktura genetyczna była do tej pory trudna do zrozumienia, głównie ze względu na wyjątkowo duży genom i jego ogromną złożoność, w tym liczne translokacje. Utrudniało to prowadzenie badań naukowych.
Idea sekwencjonowania wielu genotypów reprezentujących różne gatunki z rodzaju Avena zrodziła się podczas spotkania w Instytucie IPK Leibniza w Gatersleben w Niemczech w 2017 roku, w którym to spotkaniu udział brali: dr Nick Tinker (AAFC, Ottawa, Kanada), dr Tim Langdon (IBERS, Aberystwyth, Wielka Brytania), dr Martin Mascher (IPK Gatersleben, Niemcy) oraz dr hab. Edyta Paczos-Grzęda, profestor uczelni (UP Lublin). Początkowy plan sekwencjonowania egzomu przekształcono wówczas w plan utworzenia pangenomu. Zwolennikiem takiego podejścia był dr Martin Mascher, który uczestniczył wówczas w opracowaniu pangenomu jęczmienia. Stworzono konsorcjum, w skład którego weszło 17 jednostek naukowych z Kanady, Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Polski, Finlandii, Szwecji, Hiszpanii, Szwajcarii i Australii. Wszystkie prace realizowano wykorzystując zasoby poszczególnych jednostek, bez finansowego wsparcia w ramach wspólnego międzynarodowego projektu.
Efektem prac badawczych prowadzonych od 2018 roku oraz licznych dyskusji on-line i spotkań, które miały miejsce m.in. w Monachium czy Aberystwyth, było stworzenie podstaw do napisania dwóch publikacji, które w dniu 29 października 2025 roku ukazały się w Nature oraz Nature Communications. Zespół badawczy pod kierownictwem dr Martina Maschera opracował pangenom owsa w oparciu o sekwencje genomów 33 genotypów oraz pantranskryptom w oparciu o analizę 23 linii. Z kolei zespół kierowany przez dr Nicka Tinkera zbadał pochodzenie heksaploidalnego owsa w oparciu o analizę 9000 genotypów z całego świata.
Polskim wkładem w powstanie artykułów jest zsekwencjonowanie genomu i transkryptomu polskiej odmiany Bingo wyhodowanej w Hodowli Roślin Strzelce. Dodatkowo analiza objęła międzygatunkowe populacje wyprowadzone przez dr hab. Edyta Paczos-Grzędę, prof. uczelni w ramach badań własnych prowadzonych w Instytucie Genetyki, Hodowli i Biotechnologii Roślin we współpracy z IBERS Aberystwyth. W publikacji z Nature Communications została wykorzystana wiedza pani Profesor na temat zróżnicowania genetycznego i pokrewieństwa gatunków z rodzaju Avena oraz cytogenetyki owsa. W przypadku obu publikacji dr hab. Edyta Paczos-Grzęda, prof. uczelni uczestniczyła w tworzeniu pierwszych wersji manuskryptów oraz w poprawianiu kolejnych wersji artykułów.
Dla środowiska naukowego zajmującego się badaniami w tym gatunku są to wyniki przełomowe. Umożliwiają szczegółową analizę transkryptomów i genomów nie tylko genotypów, które badano w ramach inicjatywy PanOat, ale poprzez analizę porównawczą również każdego innego genotypu owsa, dla którego dostępne są dane genomowe czy transkryptomowe. W przypadku tak skomplikowanego genomu, jak genom heksaploidalnego owsa są to zasoby, które trudno przecenić, dlatego też rady naukowe tak ważnych czasopism, jak Nature i Nature Communications zdecydowały o opublikowaniu tych osiągnieć na swoich łamach.
ul. Akademicka 13, 20-950 Lublin
NIP 712 010 37 75
REGON 000001896
e-Doręczenia: AE:PL-92700-40162-VCRBJ-25
ePUAP: /UP-Lublin/SkrytkaESP
Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie w swoich serwisach stosuje pliki cookies (tzw. „ciasteczka”) m.in. w celu ulepszania treści, czy zbierania danych dotyczących ruchu na stronie. Każdy użytkownik może sam decydować o tym, czy dopuszcza pliki cookies, ustawiając odpowiednio swoją przeglądarkę. Aby wyłączyć pliki cookies na stronie up.lublin.pl, kliknij „Nie wyrażam zgody”. Więcej informacji na ten temat na naszej stronie „Pliki Cookies”.
Skonfiguruj zgody
Niezbędne pliki cookie umożliwiają podstawowe funkcje i są konieczne do prawidłowego działania witryny.
Google Tag Manager upraszcza zarządzanie tagami marketingowymi w witrynie bez konieczności wprowadzania zmian w kodzie.
Polityka prywatności: business.safety.google (opens in a new window)
Te pliki cookie służą do obsługi funkcji logowania w tej witrynie
Pliki cookie służące do celów statystycznych gromadzą informacje w sposób anonimowy. Informacje te pomagają nam zrozumieć, w jaki sposób odwiedzający korzystają z naszej witryny.
Google Analytics to zaawansowane narzędzie, które śledzi i analizuje ruch w witrynie.
Polityka prywatności: business.safety.google (opens in a new window)
Pliki cookie służące do celów marketingowych są wykorzystywane do śledzenia użytkowników odwiedzających witryny internetowe. Ich celem jest wyświetlanie reklam, które są istotne i interesujące dla poszczególnych użytkowników.
Facebook Pixel to narzędzie analityczne, które śledzi ruch w witrynie internetowej i sporządza na jego temat raporty.
Polityka prywatności: www.facebook.com (opens in a new window)
Więcej informacji na temat plików cookie znajduje się na stronie „Pliki Cookies”