Słonecznik bulwiasty (Helianthus tuberosus) uznany jest za cenną roślinę o dużym potencjale produkcyjnym i wszechstronnym użytkowaniu. Do Polski został sprowadzono jako roślina dekoracyjna i długo spełniał właśnie tę funkcję. Najprostszą i pierwotną formą zastosowania topinamburu jest skarmianie. Roślina ta służyć może też do obsiewu wolier dla ptactwa, którym daje poczucie bezpieczeństwa i schronienie. Zasadne jest również sadzenie bulw w pobliżu pasiek pszczelich, co w ciągu upalnych dni daje cień oraz zapewnia, do późnej jesieni, pożytek dla pszczół. Możliwe jest też zastosowanie tego gatunku, jako otuliny lasów, parków narodowych i rezerwatów przyrody, jak również do ochrony wodonośnych zbiorników wodnych, gdyż stanowi ona dobry filtr biologiczny.
Zainteresowanie bulwami topinamburu, przeznaczonymi do spożycia przez ludzi, wynika z zawartości w nich m.in.: inuliny i fruktooligosacharydów, charakteryzujących się właściwościami prebiotycznymi oraz naturalnej fruktozy, związków mineralnych, niezbędnych aminokwasów, witamin i flawonoidów. Topinambur, z racji swego składu chemicznego oraz walorów sensorycznych, budzi obecnie coraz większe zainteresowanie, jako surowiec na poszerzenie asortymentu wytwarzanych produktów, w tym również żywności funkcjonalnej.
Spożywanie bulw Helianthus tuberosus pomaga w stabilizowaniu poziomu cukru we krwi, obniża poziom „złego cholesterolu” w organizmie, reguluje ciśnienie krwi oraz pracę przewodu pokarmowego, chroni wątrobę i nerki, ułatwia przyswajanie żelaza, wapnia i magnezu, a także usuwanie alkoholu z krwi. Działa oczyszczająco, pomaga pozbyć się rozmaitych trucizn, zarówno rakotwórczych metali ciężkich, jak i toksyn pochodzenia organicznego. Podnosi odporność organizmu, może więc być pomocny przy wszelkiego rodzaju infekcjach. Oprócz tego działa antystresowo, dodaje energii, podnosi zdolność koncentracji. Obecność inuliny i jej pochodnych (fruktooligosacharydów) w bulwach przyczynia się do wzrostu korzystnych dla organizmu człowieka bakterii probiotycznych: Bifidobacterium, Lactobacillus, hamujących wzrost patogenów, takich jak: Clostridium, Fusobacterium, czy też Gram-dodatnich paciorkowców. Rozdrobnione bulwy Helianthus tuberosus są też dobrym substratem do pozyskiwania ksantyny dla Xanthomonas campestris. Sok otrzymany z bulw może być stosowany przy leczeniu schorzeń jelita grubego, hemoroidach, zapaleniu spojówek, powiek i skóry oraz w leczeniu łuszczycy, owrzodzeń czy oparzeń. Istnieje również możliwość zastosowania słonecznika bulwiastego w diecie w przypadkach fenyloketonurii, ze względu na brak fenyloalaniny i tyrozyny w składzie aminokwasowym białka tej rośliny. W nadwadze i otyłości zalecane jest spożywanie bulw tego gatunku.
W ostatnim czasie bardzo popularne stały się preparaty powstałe na bazie ekstraktów z bulw topinamburu, takie jak: Botanaflor – pomocny w chorobach jelit, Topinulin – stosowany w profilaktyce i pomocniczo w leczeniu cukrzycy, w profilaktyce chorób serca i naczyń, przy zwiększonym obciążeniu fizycznym i psychicznym, w celu utrzymania właściwej mikroflory jelit, Chromium Polynicotinate – preparat uzupełniający dietę w składniki pokarmowe, Fabacin – jest suplementem diety ułatwiającym odchudzanie, Topulin Activ z chromem i jodem – uzupełnia dietę w składniki wspomagające odchudzanie. W 1991 roku zarejestrowano w Polsce słonecznik bulwiasty w wykazie leków homeopatycznych.
Bulwy tego gatunku można spożywać po uprzednim ugotowaniu, parowaniu, pieczeniu, blanszowaniu, moczeniu w rozcieńczonych kwasach organicznych lub smażeniu, a także surowe pokrojone w plastry lub szatkowane, jako dodatek do sałatek. Mogą być również konserwowane i marynowane z dodatkiem cebuli lub czosnku, a także kiszone jak kapusta. Ważnym produktem pozyskiwanym z bulw jest mączka, stosowana w cukiernictwie jako dodatek do ciasta dla przedłużenia ich świeżości. Spożywanie produktów z dodatkiem mączki wpływa pozytywnie na metabolizm lipidów w organizmie.
Ze 100 kg bulw można otrzymać 9-10 kg fruktozy. Z kolei duża zawartość inuliny w bulwach Helianthus tuberosus, która łatwo hydrolizuje do inulidów i d-fruktozy stawia ten gatunek w szeregu cennych surowców do fermentacji alkoholowej. Z 1 ha topinamburu można uzyskać więcej etanolu niż z 1 ha ziemniaka, czy żyta, a ustępuje jedynie burakowi cukrowemu i kukurydzy. Wydajność bioetanolu z bulw waha się w szerokich granicach i jest uzależniona od odmiany, terminu zbioru oraz procesu technologicznego. Średnio można uzyskać 8-9 dm3.100 kg-1 bulw. W przemyśle alkoholowym stosowane są również łodygi, gdzie ze 100 kg części nadziemnych można pozyskać 4,1 dm3 100% spirytusu.
Liście można traktować jako doskonałe źródło olejków eterycznych ważnych z punktu widzenia farmaceutycznego. Są one źródłem naturalnego – α-bisabolene. Oznaczono w sumie 17 lotnych związków, w ekstrakcie z liści tego gatunku. Od tysiącleci liście były tradycyjnie stosowane w chińskiej medycynie ludowej do leczenia złamań kości, ran skóry, obrzęków. Kąpiele lecznicze z odwarów i naparów, oparte na peletach i mące z liści oraz łodyg, mają tonizujący wpływ na normalizację snu, poprawiają też apetyt.
Łodygi topinamburu mogą być również używane do wyrobu napoju w smaku zbliżonym do piwa, a także wódek gatunkowych. Przeprowadzono również próby wykorzystania Helianthus tuberosus do produkcji alkoholu metylowego oraz butyloacetylowego, które dały pozytywne rezultaty. Testowanie tego gatunku pod kątem produkcji d-kwasu mlekowego przebiegało także pozytywnie. Stwierdzono również przydatność łodyg, jako podłoża do wzrostu grzybni i plonowania boczniaka.
Świeża masa części nadziemnych, zbierana do 3 razy w ciągu wegetacji, może być wykorzystana, ze względu na zawartość celulozy i cukrów, jako surowiec do produkcji biogazu. Do tego celu nadają się zarówno rośliny świeżo zebrane, jak również zakiszone.
Plantacje słonecznika bulwiastego mogą także zabezpieczać grunty odłogowane przed zachwaszczeniem i zakrzaczeniem. Inną formą wykorzystania tej rośliny jest rekultywacja gruntów zdewastowanych przez przemysł i gospodarkę komunalną. Gatunek ten jest przydatny również w fitoremediacji, czyli w oczyszczaniu gleby i osadów ściekowych przy użyciu roślin, które mają zdolność do pobierania i gromadzenia w tkankach zanieczyszczeń. Słonecznik bulwiasty wykazuje dużą odporność na nadmiar metali ciężkich w podłożu. Z części zielonych topinamburu, który rósł na ziemiach zawierających toksyczne odpady, można otrzymać surowce techniczne. Metoda gotowania z wykorzystaniem redukcji siarczanów pozwala otrzymać z tych części rośliny celulozę, przydatną do wytworzenia papieru.
ul. Akademicka 13, 20-950 Lublin
NIP 712 010 37 75
REGON 000001896
e-Doręczenia: AE:PL-92700-40162-VCRBJ-25
ePUAP: /UP-Lublin/SkrytkaESP
Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie w swoich serwisach stosuje pliki cookies (tzw. „ciasteczka”) m.in. w celu ulepszania treści, czy zbierania danych dotyczących ruchu na stronie. Każdy użytkownik może sam decydować o tym, czy dopuszcza pliki cookies, ustawiając odpowiednio swoją przeglądarkę. Aby wyłączyć pliki cookies na stronie up.lublin.pl, kliknij „Nie wyrażam zgody”. Więcej informacji na ten temat na naszej stronie „Pliki Cookies”.
Skonfiguruj zgody
Niezbędne pliki cookie umożliwiają podstawowe funkcje i są konieczne do prawidłowego działania witryny.
Google Tag Manager upraszcza zarządzanie tagami marketingowymi w witrynie bez konieczności wprowadzania zmian w kodzie.
Polityka prywatności: business.safety.google (opens in a new window)
Te pliki cookie służą do obsługi funkcji logowania w tej witrynie
Pliki cookie służące do celów statystycznych gromadzą informacje w sposób anonimowy. Informacje te pomagają nam zrozumieć, w jaki sposób odwiedzający korzystają z naszej witryny.
Google Analytics to zaawansowane narzędzie, które śledzi i analizuje ruch w witrynie.
Polityka prywatności: business.safety.google (opens in a new window)
Pliki cookie służące do celów marketingowych są wykorzystywane do śledzenia użytkowników odwiedzających witryny internetowe. Ich celem jest wyświetlanie reklam, które są istotne i interesujące dla poszczególnych użytkowników.
Facebook Pixel to narzędzie analityczne, które śledzi ruch w witrynie internetowej i sporządza na jego temat raporty.
Polityka prywatności: www.facebook.com (opens in a new window)
Więcej informacji na temat plików cookie znajduje się na stronie „Pliki Cookies”