{"id":156599,"date":"2024-05-24T09:17:20","date_gmt":"2024-05-24T07:17:20","guid":{"rendered":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/?p=156599"},"modified":"2024-05-24T09:17:36","modified_gmt":"2024-05-24T07:17:36","slug":"zapach-cytrynowy-czy-tylko-z-cytrusow-alternatywne-roslinne-zrodla-zapachu-cytrynowego-z-klimatu-umiarkowanego-cykl-nauki-rolnicze-xxi-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/zapach-cytrynowy-czy-tylko-z-cytrusow-alternatywne-roslinne-zrodla-zapachu-cytrynowego-z-klimatu-umiarkowanego-cykl-nauki-rolnicze-xxi-wieku\/","title":{"rendered":"Zapach cytrynowy – czy tylko z cytrus\u00f3w? Alternatywne, ro\u015blinne \u017ar\u00f3d\u0142a zapachu cytrynowego z klimatu umiarkowanego. Cykl: \u201cNauki Rolnicze XXI wieku\u201d"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t
\n\t

Zapach cytrynowy – czy tylko z cytrus\u00f3w? Alternatywne, ro\u015blinne \u017ar\u00f3d\u0142a zapachu cytrynowego z klimatu umiarkowanego. Cykl: \u201cNauki Rolnicze XXI wieku\u201d<\/h2>\n

Powszechnie lubiany i akceptowany w wielu wyrobach zar\u00f3wno spo\u017cywczych jak i kosmetycznych oraz chemii gospodarczej, zapach cytrynowy najcz\u0119\u015bciej pozyskiwany jest z naowocni ro\u015blin z rodzaju Citrus <\/em>L. zwanych cytrusami. <\/strong><\/p>\n

Olejki cytrusowe uwa\u017cane s\u0105 za wysokojako\u015bciowe z uwagi na mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich pozyskiwania metod\u0105 t\u0142oczenia, czyli bez stosowania ani wysokiej temperatury ani rozpuszczalnik\u00f3w chemicznych. Metoda ta umo\u017cliwia jednak przechodzenie do olejku sk\u0142adnik\u00f3w o potencjale fototoksycznym z grupy furanokumaryn, najcz\u0119\u015bciej bergaptenu. Zapach cytrusowy jest bardzo \u015bwie\u017cy i energetyczny, stanowi g\u00f3rn\u0105 nut\u0119 mieszanek zapachowych i ch\u0119tnie jest stosowany w kosmetykach i wyrobach perfumeryjnych dedykowanych na lato, czyli wtedy kiedy ryzyko powstania fotodermatoz jest w\u0142a\u015bnie najwi\u0119ksze. Ponadto zapach ten posiada tak\u017ce nut\u0119 kwa\u015bn\u0105, kt\u00f3ra mo\u017ce kojarzy\u0107 si\u0119 z pierwsz\u0105 faz\u0105 je\u0142czenia produktu, co nie jest akceptowalne ani w wyrobach kosmetycznych ani spo\u017cywczych. Z tego wzgl\u0119du poszukiwane s\u0105 alternatywne, naturalne, \u017ar\u00f3d\u0142a zapachu cytrynowego lub podobnego do niego, zw\u0142aszcza z ro\u015blin mo\u017cliwych do uprawy w klimacie umiarkowanym.<\/p>\n

Ro\u015bliny wieloletnie w uprawie w warunkach klimatycznych Polski:<\/u><\/p>\n

Melisa lekarska (Melissa officinalis <\/em>L.), ang. lemon balm <\/strong>– wieloletnia ro\u015blina zielna z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae<\/em>) pochodzi z po\u0142udniowej Europy, ale dobrze plonuje w warunkach klimatycznych Polski. Surowcem s\u0105 jasnozielone li\u015bcie i ulistnione szczyty p\u0119d\u00f3w, zawieraj\u0105ce ok. 0,3% olejku eterycznego, bogatego w cytral i cytronelal, kt\u00f3re s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142em przyjemnego cytrynowego zapachu. Olejek zawiera tak\u017ce geraniol, \u03b1-pinen, \u03b2-pinen oraz \u03b2-kariofilen. Z uwagi na nisk\u0105 zawarto\u015b\u0107 w surowcu, cena olejku jest zazwyczaj wysoka, co sprawia, \u017ce jest wykorzystywany g\u0142\u00f3wnie w przemy\u015ble kosmetycznym i perfumeryjnym, rzadziej w spo\u017cywczym. Li\u015bcie melisy cenione s\u0105 w kosmetyce z uwagi na dzia\u0142anie sebostatyczne i sto\u00adsowane do produkcji \u015brodk\u00f3w do piel\u0119gnacji cery t\u0142ustej.<\/p>\n

\"melisa
Macierzanka cytrynowa (Thymus citriodorus <\/em><\/strong>(Pers.) Schrb.), ang. lemon thyme <\/strong>– jest niewielk\u0105 krzewink\u0105 z rodziny Lamiaceae<\/em> o bardzo drobnych zielonych lub \u017c\u00f3\u0142toobrze\u017conych li\u015bciach. Dostarcza ma\u0142o znanego olejku bogatego w geraniol (54-65%) oraz geranial (ok. 14%). Znana i ceniona ro\u015blina ze wzgl\u0119du na dzia\u0142anie dezynfekuj\u0105ce i bakteriob\u00f3jcze, polecana do p\u0142ukania jamy ustnej w jej stanach zapalnych, leczenia niedyspozycji g\u00f3rnych dr\u00f3g oddechowych oraz jako ro\u015blina przyprawowa. Jak dotychczas ziele macierzanki cytrynowej jest ma\u0142o znane i niedoceniane w produkcji kosmetyk\u00f3w, natomiast jego sk\u0142adniki i walory zapachowe wskazuj\u0105 na potencjaln\u0105 przydatno\u015b\u0107 w przemy\u015ble kosmetycznym.<\/p>\n

\"Macierzanka
Mi\u0119ta pieprzowa (Mentha \u00d7 piperita <\/em>L. var. citrata<\/em>)<\/strong>, ang. lemon mint syn. bergamot mint <\/strong>– odmiana o zapachu cytrynowym, bardzo intensywnym i od\u015bwie\u017caj\u0105cym. Olejek mi\u0119ty cytrynowej zawiera obok charakterystycznego mentolu citronellol. Z uwagi na zawarto\u015b\u0107 mentolu dodatek tego olejku daje uczucie ch\u0142odu i od\u015bwie\u017cenia, podobnie jak w przypadku mi\u0119ty, za\u015b sk\u0142adniki daj\u0105ce zapach cytrynowy sprawiaj\u0105, \u017ce olejek ten jest te\u017c ponadto orze\u017awiaj\u0105cy, daj\u0105cy wra\u017cenie lekko\u015bci. Cytrynowa odmiana mi\u0119ty jest jeszcze ma\u0142o znana, ch\u0119tnie stosowana w przemy\u015ble spo\u017cywczym i gastronomii natomiast praktycznie nieznana w kosmetologii i aromaterapii.<\/p>\n

\"Mi\u0119ta
Kocimi\u0119tka cytrynowa (Nepeta cataria <\/em>var. citriodora <\/em><\/strong>(Dumort.)), ang. lemon catnip <\/strong>– bylina z rodziny Lamiaceae<\/em> pochodz\u0105ca z Azji, uprawiana tak\u017ce w Polsce. Olejek jest bogaty w nerol, geraniol i cytronelal. Wyci\u0105gi z ziela wykazuj\u0105 dzia\u0142anie \u0142agodz\u0105ce podra\u017cnienia sk\u00f3ry, mog\u0105 by\u0107 polecane do produkcji preparat\u00f3w do k\u0105pieli i piel\u0119gnacyjnych. Pomimo potencja\u0142u kosmetycznego, olejek ten osi\u0105ga\u0142 najni\u017csz\u0105 akceptowalno\u015b\u0107 w testach konsumenckich, zatem jego rozpowszechnienie w przemy\u015ble kosmetycznym pozostaje w\u0105tpliwe.<\/p>\n

\"Kocimietka<\/p>\n

Ro\u015bliny ciep\u0142olubne, w Polsce z uwagi na nisk\u0105 mrozoodporno\u015b\u0107 mo\u017cliwe do uprawy pod os\u0142onami lub jako ro\u015bliny jednoroczne:<\/u><\/p>\n

Werbena cytrynowa (Lippia citriodora <\/em>(Palau) Kunth.), ang. lemon verbena <\/strong>– pochodz\u0105ca z Ameryki Po\u0142udniowej krzewinka uprawiana r\u00f3wnie\u017c w po\u0142udniowej Francji i Hiszpanii. Charakteryzuje si\u0119 smuk\u0142ymi zielono-seledynowymi li\u015b\u0107mi, kt\u00f3re zawieraj\u0105 od 0,8-1,2% olejku eterycznego. Olejek zawiera cytral (do 70%), limonen, myrcen, geraniol, nerol, neral oraz charakterystyczny werbenal. W kosmetyce stosowany jest do produkcji wyrob\u00f3w perfumeryjnych (perfum, w\u00f3d kolo\u0144skich i toaletowych). Z uwagi na przyjemny s\u0142odko-cytrusowy zapach i smak stosowany jako aromatyzuj\u0105cy dodatek do herbat zio\u0142owych. Dzi\u0119ki swym w\u0142a\u015bciwo\u015bciom aromatyzuj\u0105cym werbena cytrynowa znalaz\u0142a zastosowanie nie tylko jako dodatek do herbat zio\u0142owych, ale tak\u017ce jako sk\u0142adnik mieszanek zapachowych tzw. potpourri, czyli pachn\u0105cych saszetek i mieszanek zio\u0142owych s\u0142u\u017c\u0105cych do aromatyzowania powietrza w pomieszczeniach.<\/p>\n

\"werbenaTrawa cytrynowa<\/strong>, syn. palczatka cytrynowa, palczatka cytronelowa, cytronella (Cymbopogon citratus <\/em>(DC.) Stapf), ang. lemon grass <\/strong>– ro\u015blina z rodziny Poaceae<\/em> o mocno pod\u0142u\u017cnych, r\u00f3wnow\u0105skich li\u015bciach, dostarcza olejku cytronelowego (cytral 70-80%), kt\u00f3ry zapachem przypomina cytryn\u0119 jednak bez jej kwaskowato\u015bci, za\u015b z nut\u0105 imbiru. Ch\u0119tnie dodawany do kosmetyk\u00f3w ze wzgl\u0119du na w\u0142a\u015bciwo\u015bci od\u015bwie\u017caj\u0105ce, przeciwgrzybicze oraz \u015bci\u0105gaj\u0105ce. Olejek cytronellowy stosowany jest do aromatyzowania myde\u0142, szampon\u00f3w, krem\u00f3w i wyrob\u00f3w chemii gospodarczej. Wyci\u0105g z trawy cytrynowej spe\u0142nia w kosmetykach funkcj\u0119 koj\u0105c\u0105.<\/p>\n

\"trawa<\/p>\n

Zapach zbli\u017cony do cytrynowego wykazuj\u0105 tak\u017ce: bazylia cytrynowa (Ocimum basilicum <\/em>ssp. Citriodora <\/em>(L.) Benth.), eukaliptus cytrynowy (Corymbia citriodora <\/em>Hook.), pysznog\u0142\u00f3wka cytrynowa Monarda citriodora <\/em>Cerv. ex Lag, pelargonia cytrynowa (Pelargonium crispum <\/em>(P.J. Bergius) L\u2019H\u00e9r.<\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

dr hab. in\u017c. Anna Kie\u0142tyka-Dadasiewicz,
<\/strong>Katedra Technologii Produkcji Ro\u015blinnej i Towaroznawstwa,
<\/strong>Wydzia\u0142 Agrobioin\u017cynierii<\/p>\n

<\/strong>(Fot. Marcin Dadasiewicz)<\/strong><\/h5>\n

\n

Literatura:<\/h5>\n

Adaszy\u0144ska M. Swarcewicz M. 2012: Olejki eteryczne jako substancje aktywne lub konserwanty w kosmetykach, Wiadomo\u015bci Chemiczne 66, 1-2, 139-158.<\/h5>\n
Argyropoulou C., Daferera D., Tarantilis P.A., Fasseas C., Polissiou M. 2007: Chemical composition of the essential oil from leaves of Lippia citriodora<\/em> H.B.K. (Verbenaceae) at two developmental stages. Biochemical Systematics and Ecology 35, 831-837.<\/h5>\n
Ba\u011fdat R., Bahtiyarca R., The essential oil of lemon balm (Melissa<\/em> officinalis<\/em> L.), its components and using fields. Journal of Fac. of Agric., OMU, 2006,21(1):116-121.<\/h5>\n
Chalcht J.C. Lamy J., 1997: Chemical Composition of the Essential Oil Isolated from Wild Catnip Nepeta<\/em> cataria<\/em> L. cv. citriodora from the Dr\u00f4me Region of France<\/em>. Journal of Essential Oil Research Vol. 9 (5), 527-532.<\/h5>\n
Deschamps C., Zanatta J. L., Bizzo H.R., Marisa de C\u00e1cia Oliveira, Roswalka L.C., 2008: Avalia\u00e7\u00e3o Sazaovalniaa\u00e7\u00e3lo Sdazoon Arl Edon Redndiimmeentno Tdeo \u00d3 Ldeoe Es \u00d3senlceialo Essencial Em Esp\u00e9cies De Menta. Ci\u00eanc. agrotec., Lavras, 32, 3, 725-730.<\/h5>\n
Ekpenyong C., Akpan E., Nyebuk E.: Phytochemical constituents, therapeutic applications and toxicological profile of Cymbopogon citratus <\/em>Stapf. (DC) leaf extract. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry 2014; 3 (1): 133-141;<\/h5>\n
Escobar P., Leal S., Herrera L., Martinez J., Stashenko E. 2010: Chemical Composition And Antiprotozoal Activities Of Colombian Lippia Spp Essential Oils And Their Major Components. Mem. Inst. Oswaldo Cruz, 105, 2.<\/h5>\n
Kie\u0142tyka-Dadasiewicz A., Jab\u0142o\u0144ska-Trypu\u0107 A., Taraseviciene Z., Kubat-Sikorska A., 2016, Charakterystyka i w\u0142a\u015bciwo\u015bci u\u017cytkowe surowc\u00f3w mi\u0119towych. Towaroznawcze Problemy Jako\u015bci 1(46), 93-105.<\/h5>\n
Kie\u0142tyka-Dadasiewicz A., Kubat-Sikorska A. 2016: Walory smakowo-zapachowe niementolowych odmian mi\u0119t (Mentha Sp.). <\/em>Herbalism 1(2), 107-116.<\/h5>\n
Kie\u0142tyka-Dadasiewicz A., Kubat-Sikorska A. 2016: Ro\u015blinne surowce kosmetyczne o zapachu cytrynowym. [W]: Ro\u015bliny w nowoczesnej kosmetologii. Monografia naukowa pod redakcj\u0105 Anny Kie\u0142tyka-Dadasiewicz, s. 41-52<\/h5>\n
Kie\u0142tyka-Dadasiewicz A. 2023: Optymalizacja agrotechniki palczatki cytrynowej [Cymbopogon <\/em>citratus (DC) Stapf.] w warunkach klimatycznych Polski. Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie, Rozprawy Naukowe, zeszyt 401, ISBN 978-83-7259-385-6, ISBN on-line 978-83-7259-386-3, Lublin 2023, ss. 186.<\/h5>\n
Klimek B., Modnicki D., 2005. Terpenoids and sterols from Nepeta cataria <\/em>L. var. citriodora (Lamiaceae)<\/em>. Acta Poloniae Pharmaceutica – Drug Research, 62 (3), 231-235.<\/h5>\n
Klimek B. Majda T. G\u00f3ra J. Patora J. Badanie olejku eterycznego kocimi\u0119tki cytry\u00adnowej (Nepeta cataria<\/em> L. var. Citriodora<\/em>) w por\u00f3wnaniu z olejkiem melisy lekarskiej (Melissa officinalis <\/em>L.)., Herba Pol. 2006, 46, 4.52 \u00a0<\/h5>\n
Nambiar V.S., Matela H. Potential Functions of Lemon Grass (Cymbopogon citratus) in Health and Disease. International Journal of Pharmaceutical and Biological Archives, 2012, 3(5), 1035-1043.<\/h5>\n
Negrelle, R.R.B; Gomes, E.C., Cymbopogon citratus (DC.) Stapf : chemical composition and biological activities rev. Bras. Pl. Med., Botucatu, v.9, n.1, p.80-92, 2007.<\/h5>\n
Nurzy\u0144ska-Wierdak Renata, 2013: Melisa lekarska (Melissa officinalis<\/em> L.) \u2013 sk\u0142ad chemiczny i aktywno\u015b\u0107 biologiczna. Annales UMCS Sec. EEE Horticultura 23(1), 25-35.<\/h5>\n
Omidbaigi R., Sefidkon F., Hejazi M. 2005. Essential oil composition of Thymus citriodorus<\/em> L. cultivated in Iran. Flavour and Fragrance Journal, 20 (2): 237-238.<\/h5>\n
Svoboda K.P, Greenaway R.I. 2003: Lemon scented plants. International Journal of Aromatherapy 13 (1), 23-32<\/h5>\n <\/div>\n\t\t\t\t\t\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/section>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zapach cytrynowy – czy tylko z cytrus\u00f3w? Alternatywne, ro\u015blinne \u017ar\u00f3d\u0142a zapachu cytrynowego z klimatu umiarkowanego. Cykl: \u201cNauki Rolnicze XXI wieku\u201d Powszechnie lubiany i akceptowany w wielu wyrobach zar\u00f3wno spo\u017cywczych jak i kosmetycznych oraz chemii gospodarczej, zapach cytrynowy najcz\u0119\u015bciej pozyskiwany jest z naowocni ro\u015blin z rodzaju Citrus L. zwanych cytrusami. Olejki cytrusowe uwa\u017cane s\u0105 za wysokojako\u015bciowe z uwagi na mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich pozyskiwania metod\u0105 t\u0142oczenia, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":156600,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"elementor_header_footer","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[12],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156599"}],"collection":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=156599"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156599\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":156607,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156599\/revisions\/156607"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/media\/156600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=156599"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=156599"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=156599"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}