{"id":156477,"date":"2024-05-17T08:08:09","date_gmt":"2024-05-17T06:08:09","guid":{"rendered":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/?p=156477"},"modified":"2024-05-17T08:08:18","modified_gmt":"2024-05-17T06:08:18","slug":"co-to-jest-kultura-bezpieczenstwa-zywnosci-i-dlaczego-jest-wazna-dla-jej-producentow-cykl-nauki-rolnicze-xxi-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/co-to-jest-kultura-bezpieczenstwa-zywnosci-i-dlaczego-jest-wazna-dla-jej-producentow-cykl-nauki-rolnicze-xxi-wieku\/","title":{"rendered":"Co to jest kultura bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci i dlaczego jest wa\u017cna dla jej producent\u00f3w? Cykl: \u201cNauki Rolnicze XXI wieku\u201d"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t
\n\t

Co to jest kultura bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci i dlaczego jest wa\u017cna dla jej producent\u00f3w? Cykl: \u201cNauki Rolnicze XXI wieku\u201d<\/h2>\n

Obecnie, wybory konsument\u00f3w s\u0105 warunkowane s\u0142usznym przekonaniem, \u017ce jako\u015b\u0107 i bezpiecze\u0144stwo nabywanej i konsumowanej \u017cywno\u015bci wp\u0142ywa na stan ich zdrowia. Zagwarantowanie bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci nie jest \u0142atwym zadaniem z uwagi na wyst\u0119powanie wielu zagro\u017ce\u0144 w \u0142a\u0144cuchu \u017cywno\u015bciowym, za\u015b cz\u0119ste przypadki zagro\u017cenia bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci i konsument\u00f3w rodz\u0105 obawy o skuteczno\u015b\u0107 systemu urz\u0119dowego nadzoru nad \u017cywno\u015bci\u0105 i rzetelno\u015b\u0107 jednostek certyfikuj\u0105cych. <\/strong><\/p>\n

Wed\u0142ug WHO ka\u017cdego roku na \u015bwiecie odnotowuje si\u0119 w przybli\u017ceniu 600 mln przypadk\u00f3w chor\u00f3b i 420 tys. zgon\u00f3w spowodowanych spo\u017cyciem niebezpiecznej \u017cywno\u015bci. Pomimo rosn\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci chor\u00f3b na tle spo\u017cycia niebezpiecznej \u017cywno\u015bci, jej zagro\u017cenia s\u0105 cz\u0119sto marginalizowane. Do powszechnie uznanych zagro\u017ce\u0144 biologicznych, chemicznych i fizycznych dochodz\u0105 nowe zwi\u0105zane z post\u0119puj\u0105cymi zmianami klimatu czy rozwojem techniki i technologii. Jako nowe zagro\u017cenie, kt\u00f3re w praktyce jest jednak najcz\u0119\u015bciej lekcewa\u017cone, postrzega si\u0119 obecnie brak odpowiednio ukszta\u0142towanej kultury bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci<\/strong>.<\/p>\n

Poj\u0119cie kultury bezpiecze\u0144stwa, znane w literaturze od 1990 r., w sektorze \u017cywno\u015bciowym jest jeszcze niedostatecznie rozpoznane, a na etapie produkcji podstawowej praktycznie nieznane. Koncepcja kultury bezpiecze\u0144stwa jest wielowymiarowa, r\u00f3\u017cnie definiowana i interpretowana. Jest ona zwi\u0105zana z kultur\u0105 organizacyjn\u0105, a przejawia si\u0119 w zachowaniu poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b zatrudnionych w przedsi\u0119biorstwie i grup, w ich postawach i sposobie radzenia w trudnych sytuacjach. Jest ona systemem warto\u015bci oraz przekona\u0144, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na pracownik\u00f3w, struktur\u0119 organizacji oraz systemy kontroli, w efekcie tworz\u0105c normy zachowania. Badacze s\u0105 zdania, \u017ce aby zrozumie\u0107 kultur\u0119 i ni\u0105 zarz\u0105dza\u0107 trzeba wiedzie\u0107 \u201eco si\u0119 dzieje w organizacji, gdy nikt nie patrzy\u201d (Ades i in. 2016).<\/p>\n

Kultura organizacyjna<\/strong> odnosi si\u0119 do idei i warto\u015bci wsp\u00f3lnych, kt\u00f3re s\u0105 podzielane przez wszystkich pracownik\u00f3w, i kt\u00f3re nadaj\u0105 organizacji wewn\u0119trzn\u0105 sp\u00f3jno\u015b\u0107 oraz wp\u0142ywaj\u0105 na jej kontakty z otoczeniem zewn\u0119trznym (Stoner i Wankler 1994, s. 324). W literaturze wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 trzy poziomy kultury organizacyjnej: artefakty, normy i warto\u015bci oraz za\u0142o\u017cenia (Rys. 1). Artefakty s\u0105 najbardziej widocznym przejawem kultury organizacyjnej, normy i warto\u015bci wyra\u017caj\u0105 si\u0119 w przekonaniach co jest wa\u017cne dla organizacji i jakie zachowania s\u0105 po\u017c\u0105dane, co wynika z przyj\u0119tego systemu warto\u015bci. Za\u0142o\u017cenia kulturowe s\u0105 niewidzialne i bezwarunkowe, s\u0105 najtrudniejsze do wyja\u015bnienia i najtrwalsze. Subkomponentem kultury organizacyjnej jest kultura bezpiecze\u0144stwa<\/strong>, kt\u00f3ra oddzia\u0142uje na spe\u0142nienie przez organizacj\u0119 wymaga\u0144 w zakresie bezpiecze\u0144stwa. Jest ona cz\u0119sto stosowana w odniesieniu do ludzkich i organizacyjnych zachowa\u0144 (co ludzie robi\u0105 i jak firma dzia\u0142a) dotycz\u0105cych bezpiecze\u0144stwa, kt\u00f3re maj\u0105 wp\u0142yw na ryzyko szk\u00f3d. Kultura bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci<\/strong> jest elementem kultury organizacyjnej i kultury bezpiecze\u0144stwa lecz jest skupiona na bezpiecze\u0144stwie \u017cywno\u015bci. Powinna ona by\u0107 dominuj\u0105c\u0105 kultur\u0105 w przedsi\u0119biorstwach sektora \u017cywno\u015bciowego (Nyarugwe i in. 2016).<\/p>\n

\"PiramidaRys.1 Model babki piaskowej kultury bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci uwzgl\u0119dniaj\u0105cy poziomy kultury organizacyjnej E. Schein\u2019a. \u0179r\u00f3d\u0142o: Czernyszewicz E. (2020). Kultura bezpiecze\u0144stwa w produkcji \u017cywno\u015bci. Koncepcja i pomiar. WUP Lublin.<\/h5>\n

Powinna wp\u0142ywa\u0107 na spos\u00f3b my\u015blenia i zachowania w zakresie bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci w ca\u0142ej organizacji (A culture of food safety, 2019). Uboga kultura bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci w przemy\u015ble spo\u017cywczym jest coraz cz\u0119\u015bciej postrzegana jako \u017ar\u00f3d\u0142o wyst\u0105pienia epidemii chor\u00f3b pochodzenia od\u017cywno\u015bciowego (Griffith i in. 2010, Powell i in. 2011). Wa\u017cne jest, aby kultura bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci mia\u0142a pierwsze\u0144stwo nad innymi kulturami, a zw\u0142aszcza nad kultur\u0105 oszcz\u0119dzania pieni\u0119dzy, bowiem ci\u0119cie wydatk\u00f3w zwi\u0105zanych z bezpiecze\u0144stwem \u017cywno\u015bci mo\u017ce by\u0107 szkodliwe dla organizacji i jej klient\u00f3w (Griffith i in. 2010).<\/p>\n

W\u0142a\u015bciwie ukszta\u0142towana kultura bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci zwi\u0119ksza skuteczno\u015b\u0107, efektywno\u015b\u0107, produktywno\u015b\u0107 i sprawno\u015b\u0107 organizacji, zdolno\u015b\u0107 przystosowania do zmieniaj\u0105cych si\u0119 cel\u00f3w i umiej\u0119tno\u015b\u0107 reagowania na sytuacj\u0119 rynkow\u0105. Kszta\u0142towanie po\u017c\u0105danej kultury bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci jest procesem d\u0142ugotrwa\u0142ym i trudnym, wymagaj\u0105cym podej\u015bcia procesowego do zarz\u0105dzania, anga\u017cuj\u0105cym wszystkich cz\u0142onk\u00f3w organizacji, pocz\u0105wszy od naczelnego kierownictwa, a na pracownikach najni\u017cszego szczebla ko\u0144cz\u0105c. Aby zmiana kultury bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci by\u0142a trwa\u0142a nie mo\u017ce ogranicza\u0107 si\u0119 jedynie do artefakt\u00f3w, ale powinna obejmowa\u0107 zmiany g\u0142\u0119bszych jej poziom\u00f3w. Nie jest to \u0142atwe zadanie, poniewa\u017c ludzkie postawy, warto\u015bci czy interpretacje nie poddaj\u0105 si\u0119 \u0142atwo zarz\u0105dzaniu.<\/p>\n

Rang\u0119 kultury bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci w przedsi\u0119biorstwie odzwierciedlaj\u0105 regulacje prawne, w tym rozporz\u0105dzenie (UE) 2021\/382. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ani prawo UE, ani Kodeks \u017bywno\u015bciowy nie definiuj\u0105, czym jest kultura bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci. Nie podaj\u0105 te\u017c wskaz\u00f3wek na czym ma polega\u0107 jej wdro\u017cenie. Praktyka w tym zakresie mo\u017ce czerpa\u0107 przyk\u0142ady z dorobku tzw. prywatnego prawa \u017cywno\u015bciowego, tworzonego przez prywatne podmioty dzia\u0142aj\u0105ce w przemy\u015ble rolno-spo\u017cywczym. Tworz\u0105 je standardy, systemy certyfikacji i kodeksy dobrych praktyk obj\u0119te procesem harmonizacji i uznania przez GFSI (Global Food Safety Initiative) \u2013 Globalna Inicjatywa na Rzecz Bezpiecze\u0144stwa \u017bywno\u015bci (Wi\u015bniewska, Kowalska 2022). Wed\u0142ug modelu zarz\u0105dzania bezpiecze\u0144stwem \u017cywno\u015bci zgodnego z wymaganiami GFSI na kultur\u0119 bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bci sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 co najmniej:<\/p>\n