{"id":156236,"date":"2024-04-12T07:33:14","date_gmt":"2024-04-12T05:33:14","guid":{"rendered":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/?p=156236"},"modified":"2024-04-12T07:33:33","modified_gmt":"2024-04-12T05:33:33","slug":"wypas-zwierzat-jako-forma-ochrony-cennych-siedlisk-przyrodniczych-cykl-nauki-rolnicze-xxi-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wypas-zwierzat-jako-forma-ochrony-cennych-siedlisk-przyrodniczych-cykl-nauki-rolnicze-xxi-wieku\/","title":{"rendered":"Wypas zwierz\u0105t jako forma ochrony cennych siedlisk przyrodniczych. Cykl: “Nauki Rolnicze XXI wieku”."},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t
\n\t

Wypas zwierz\u0105t jako forma ochrony cennych siedlisk przyrodniczych<\/h2>\n

Siedliska przyrodnicze zosta\u0142y wyznaczone w Unii Europejskiej w celu ochrony miejsc bytowania rzadkich gatunk\u00f3w ro\u015blin i zwierz\u0105t, cz\u0119sto zagro\u017conych wygini\u0119ciem. Dyrektywa siedliskowa wymienia typy siedlisk przyrodniczych, kt\u00f3re s\u0105 zagro\u017cone wygini\u0119ciem w Europie i zobowi\u0105zuje pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie do ich ochrony w ramach sieci Natura 2000 (IMEUH 2013).<\/strong><\/p>\n

Jednym z region\u00f3w, gdzie wyst\u0119puje wiele cennych siedlisk przyrodniczych zagro\u017conych wygini\u0119ciem jest wojew\u00f3dztwo lubelskie. Lubelszczyzna le\u017cy bowiem w obszarze \u015bcierania si\u0119 wp\u0142yw\u00f3w wschodnich i zachodnich oraz p\u00f3\u0142nocnych i po\u0142udniowych. Tutaj przebiega wiele granic naturalnych: geomorfologicznych, klimatycznych, hydrologicznych, przyrodniczo-le\u015bnych, zoogeograficznych i glebowych, co wp\u0142ywa na ogromn\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 struktury przyrodniczej. Z tego powodu wiele siedlisk zosta\u0142o obj\u0119tych r\u00f3\u017cnymi formami ochrony przyrody.<\/p>\n

Opr\u00f3cz tego znajduje si\u0119 tutaj najwi\u0119cej w skali kraju obszar\u00f3w Natura 2000: 23 obszary specjalnej ochrony ptak\u00f3w i 100 specjalnych obszar\u00f3w ochrony siedlisk, razem 123 obszary<\/strong> na 999 wyst\u0119puj\u0105cych w Polsce. Ich \u0142\u0105czna powierzchnia w wojew\u00f3dztwie lubelskim wynosi 732515 ha, co stanowi 29% powierzchni wojew\u00f3dztwa<\/strong>. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich pokrywa si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z innymi formami ochrony przyrody (Stanicka et al., 2013).<\/p>\n

W\u015br\u00f3d cennych siedlisk przyrodniczych (w tym priorytetowych) wymagaj\u0105cych ochrony w formie wyznaczenia obszar\u00f3w Natura 2000 znajduje si\u0119 grupa obejmuj\u0105ca murawy, \u0142\u0105ki, zio\u0142oro\u015bla, wrzosowiska i zaro\u015bla. S\u0105 to cz\u0119sto siedliska, kt\u00f3rych ochrona wymaga wypasu zwierz\u0105t<\/strong>.<\/p>\n

Do siedlisk tego typu nale\u017c\u0105 m.in. suche wrzosowiska (4030), zaro\u015bla ja\u0142owca na murawach kserotermicznych i wrzosowiskach (5130), ciep\u0142olubne \u015br\u00f3dl\u0105dowe murawy napiaskowe (6120), murawy kserotermiczne (6210) (fot. 1), g\u00f3rskie i ni\u017cowe murawy bli\u017aniczkowe (6230), czy ni\u017cowe i g\u00f3rskie \u015bwie\u017ce \u0142\u0105ki u\u017cytkowane ekstensywnie (6510).<\/p>\n

\"\"Fot. 1. Murawa kserotermiczna w Gr\u00f3dku \u2013 Zachodniowo\u0142y\u0144ska Dolina Bugu PLH060035 (fot. M. Kulik)<\/h5>\n

\u00a0<\/p>\n

Murawy kserotermiczne s\u0105 ciep\u0142olubnymi zbiorowiskami ro\u015blinnymi o charakterze stepowym, charakteryzuj\u0105ce si\u0119 du\u017c\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 flory i fauny, wyst\u0119puj\u0105ce w miejscach nas\u0142onecznionych, ciep\u0142ych, o ekspozycji po\u0142udniowej, np. na stokach w dolinach du\u017cych rzek. Murawy piaskowe s\u0105 lu\u017anymi zbiorowiskami ro\u015blinno\u015bci psammofilnej w zasi\u0119gu oddzia\u0142ywania klimatu kontynentalnego. Zasiedlaj\u0105 m.in. piaszczyste aluwia w dolinach du\u017cych rzek, np. Bugu, czy Wis\u0142y. Z kolei murawy bli\u017aniczkowe wyst\u0119puj\u0105 w rozproszeniu na ni\u017cu, wy\u017cynach i w g\u00f3rach, w siedliskach kwa\u015bnych, o zr\u00f3\u017cnicowanej wilgotno\u015bci i ubogich w sk\u0142adniki pokarmowe. Suche wrzosowiska s\u0105 zbiorowiskami ro\u015blinnymi wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cymi si\u0119 wyst\u0119powaniem krzewinek z rodziny wrzosowatych z dominacj\u0105 wrzosu pospolitego oraz bogat\u0105 flor\u0105 ro\u015blin zarodnikowych i porost\u00f3w. Zachowanie tych siedlisk uzale\u017cnione jest od prowadzenia ekstensywnego wypasu zwierz\u0105t gospodarskich, g\u0142\u00f3wnie owiec, k\u00f3z, rzadziej byd\u0142a lub koni (fot. 2).<\/p>\n

\"\"Fot. 2. Wypas konik\u00f3w polskich i byd\u0142a bia\u0142ogrzbietego w Roztocza\u0144skim Parku Narodowym (fot. M. Kulik)<\/h5>\n

\u00a0<\/p>\n

S\u0105 to siedliska charakteryzuj\u0105ce si\u0119 niezwyk\u0142ym bogactwem flory i fauny, a wypas sprzyja zachowaniu bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci (fot. 3).<\/p>\n

\"\"Fot. 3. Dziewi\u0119\u0107si\u0142 pop\u0142ocholistny Carlina onopordifolia<\/em> Besser i motyl modraszek Rebela Phengaris rebeli<\/em> Hirschke, 1904 w runi murawy kserotermicznej na Stawskiej G\u00f3rze PLH060018 (fot. M. Kulik)<\/h5>\n

\u00a0<\/p>\n

Zwierz\u0119ta s\u0105 nie\u015bwiadomym, ale doskona\u0142ym przeno\u015bnikiem nasion. Do ich futra przyczepiaj\u0105 si\u0119 nasiona wielu gatunk\u00f3w ro\u015blin, w\u0119druj\u0105c z nimi r\u00f3wnie\u017c w ich przewodach pokarmowych. Dzi\u0119ki zoochorii mo\u017cliwe jest r\u00f3wnie\u017c rozprzestrzenianie si\u0119 gatunk\u00f3w i odtwarzanie siedlisk. Pas\u0105ce si\u0119 zwierz\u0119ta ograniczaj\u0105 sukcesj\u0119 wt\u00f3rn\u0105, czyli zarastanie przez krzewy i podrost drzew (fot. 4) oraz ekspansj\u0119 inwazyjnych gatunk\u00f3w obcego pochodzenia.<\/p>\n

\"\"Fot. 4. Wypas owiec rasy \u015bwiniarka na murawach napiaskowych zespo\u0142u zamkowo-parkowego Zamku w Janowcu (fot. M. Kulik)<\/h5>\n

\u00a0<\/p>\n

Dzi\u0119ki przygryzaniu ro\u015blinno\u015bci eliminuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c nagromadzony woj\u0142ok, czyli martw\u0105 materi\u0119 organiczn\u0105, dopuszczaj\u0105c \u015bwiat\u0142o i stwarzaj\u0105c odpowiednie warunki do kie\u0142kowania nasion. Udomowione prze\u017cuwacze maj\u0105 r\u00f3wnie\u017c pozytywny wp\u0142yw na zwierz\u0119ta dzikie. Przyk\u0142adem jest prowadzenie wypasu na murawach napiaskowych po z\u0142o\u017ceniu jaj przez \u017c\u00f3\u0142wice (fot. 5), w celu hamowania rozwoju gatunk\u00f3w ekspansywnych.<\/p>\n

\"\"Fot. 5. Samica \u017c\u00f3\u0142wia b\u0142otnego Emys orbicularis<\/em> L. poszukuj\u0105ca miejsca do z\u0142o\u017cenia jaj na murawie napiaskowej \u2013 Poleski Park Narodowy (fot. M. Kulik)<\/h5>\n

\u00a0<\/p>\n

Jednak, aby wypas zwierz\u0105t mia\u0142 pozytywny wp\u0142yw na siedliska przyrodnicze musi by\u0107 ekstensywny, czyli prowadzony w obsadzie dostosowanej do potencja\u0142u produkcyjnego siedlisk. Badania prowadzone od wielu lat w takich siedliskach wskazuj\u0105, \u017ce obsada powinna wynosi\u0107 od 0,3 do 1,0 DJP ha-1<\/sup> (Kulik i in., 2019; 2020; 2023; Rysiak i in., 2021).<\/p>\n

Przyk\u0142ady pozytywnego wp\u0142ywu wypasu na cenne siedliska przyrodnicze w woj. lubelskim: Poleski Park Narodowy, Roztocza\u0144ski Park Narodowy, rezerwat przyrody Stawska G\u00f3ra, obszar Natura 2000 K\u0105ty, rezerwat przyrody K\u00f3zki, Gr\u00f3dek, I\u0142owiec, czy Zamek w Janowcu.<\/p>\n

Tekst: Dr hab. Mariusz Kulik, prof. uczelni
Katedra \u0141\u0105karstwa i Kszta\u0142towania Krajobrazu
Wydzia\u0142 Agrobioin\u017cynierii<\/h5>\n
\u00a0<\/h5>\n
Literatura:<\/h5>\n
IMEUH, 2013. Interpretation Manual of European Union Habitats, EUR 28. April 2013. European Commission DG Environment. (Podr\u0119cznik interpretacji siedlisk przyrodniczych), ss. 144.<\/h5>\n
Kulik M., Patkowski K., Warda M., Lipiec A., Bojar W., Gruszecki T.M., 2019. Assessment of biomass nutritive value in the context of animal welfare and conservation of selected Natura 2000 habitats (4030, 6120 and 6210) in eastern Poland. Global Ecology and Conservation, vol. 19, e00675. DOI: 10.1016\/j.gecco.2019.e00675<\/h5>\n
Kulik M., Warda M., Gawryluk A., Bochniak A., Patkowski K., Lipiec A., Gruszecki T.M., Pluta M., Bieli\u0144ska E., Futa B., 2020. Grazing of native livestock breeds as a method of grassland protection in Roztocze National Park, Eastern Poland. Journal of Ecolological Engeeniring, vol. 21(3), 61-69. DOI: 10.12911\/22998993\/118298<\/h5>\n
Kulik M., Bochniak A., Chabuz W., \u017b\u00f3\u0142kiewski P., Rysiak A., 2023. Is grazing good for wet meadows? Vegetation changes caused by white-backed cattle. Agriculture 13(2), 261.<\/h5>\n
Perzanowska J., Korzeniak J., 2020. Red list of Natura 2000 habitat types of Poland. Journal for Nature Conservation 56, 125834, https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.jnc.2020.125834<\/a>.<\/h5>\n
Rysiak A., Chabuz W., Sawicka-Zugaj W., Zdulski J., Grzywaczewski G., Kulik M., 2021. Comparative impacts of grazing and mowing on the floristics of grasslands in the buffer zone of Polesie National Park, eastern Poland. Global Ecology and Conservation, vol. 27, 01612. DOI: 10.1016\/j.gecco.2021.e01612<\/h5>\n
Stanicka M., Ka\u0142amucka W., Meksu\u0142a M., 2013. Developing of the network of Natura 2000 in the Lublin Region. Annales UMCS, B, 68, 39-56, https:\/\/doi.org\/10.2478\/v10066-012-0027-2<\/a>.<\/h5>\n <\/div>\n\t\t\t\t\t\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/section>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wypas zwierz\u0105t jako forma ochrony cennych siedlisk przyrodniczych Siedliska przyrodnicze zosta\u0142y wyznaczone w Unii Europejskiej w celu ochrony miejsc bytowania rzadkich gatunk\u00f3w ro\u015blin i zwierz\u0105t, cz\u0119sto zagro\u017conych wygini\u0119ciem. Dyrektywa siedliskowa wymienia typy siedlisk przyrodniczych, kt\u00f3re s\u0105 zagro\u017cone wygini\u0119ciem w Europie i zobowi\u0105zuje pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie do ich ochrony w ramach sieci Natura 2000 (IMEUH 2013). Jednym z region\u00f3w, gdzie wyst\u0119puje wiele cennych siedlisk […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":156237,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"elementor_header_footer","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[12],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156236"}],"collection":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=156236"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":156244,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/156236\/revisions\/156244"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/media\/156237"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=156236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=156236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=156236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}