{"id":155246,"date":"2024-02-16T07:32:25","date_gmt":"2024-02-16T06:32:25","guid":{"rendered":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/?p=155246"},"modified":"2024-02-16T07:32:47","modified_gmt":"2024-02-16T06:32:47","slug":"dawne-nieco-zapomniane-gatunki-pszenicy-moga-byc-znowu-atrakcyjne-cykl-nauki-rolnicze-xxi-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/dawne-nieco-zapomniane-gatunki-pszenicy-moga-byc-znowu-atrakcyjne-cykl-nauki-rolnicze-xxi-wieku\/","title":{"rendered":"Dawne, nieco zapomniane gatunki pszenicy mog\u0105 by\u0107 znowu atrakcyjne. Cykl: “Nauki Rolnicze XXI wieku”"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t
\n\t

Dawne, nieco zapomniane gatunki pszenicy mog\u0105 by\u0107 znowu atrakcyjne<\/h2>\n

Rosn\u0105ce zapotrzebowanie na produkty o dobrej jako\u015bci i wysokich walorach zdrowotnych, przywi\u0105zywanie wi\u0119kszej uwagi do zdrowego trybu \u017cycia i warto\u015bciowej zbilansowanej diety, sk\u0142ania przemys\u0142 spo\u017cywczy do poszukiwania, nowych, po\u017c\u0105danych rozwi\u0105za\u0144 recepturowych i technologicznych, przy jednoczesnym wzmocnieniu konkurencyjno\u015bci i g\u0142\u0119bokiej analizie koszt\u00f3w produkcji \u017cywno\u015bci. Dlatego te\u017c, poszukuje si\u0119 nowych ulepszonych odmian, uprawianych w przesz\u0142o\u015bci gatunk\u00f3w zb\u00f3\u017c, kt\u00f3re mog\u0105 zwi\u0119kszy\u0107 bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i warto\u015b\u0107 od\u017cywcz\u0105 produkt\u00f3w.<\/strong><\/p>\n

Pszenice oplewione takie jak samopsza, p\u0142askurka czy orkisz pomimo ni\u017cszego poziomu plonowania, w por\u00f3wnaniu z pszenic\u0105 zwyczajn\u0105, charakteryzuj\u0105 si\u0119 wysok\u0105 zawarto\u015bci\u0105 bia\u0142ka i glutenu, a tak\u017ce wy\u017csz\u0105 zawarto\u015bci\u0105 makro- i mikroelement\u00f3w oraz witamin. D\u0105\u017cenie do zwi\u0119kszenia bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci stwarza szanse na wprowadzenie do upraw dawnych gatunk\u00f3w i odmian. Dzieje si\u0119 tak, poniewa\u017c dobrze rosn\u0105 na glebach s\u0142abszych i wyr\u00f3\u017cnia je wi\u0119ksza tolerancja na stresy \u015brodowiskowe.<\/p>\n

Samopsza (Triticum monococcum)<\/strong> jest najstarsz\u0105 form\u0105 udomowionej pszenicy. Odegra\u0142a ona zasadnicz\u0105 rol\u0119 w rozwoju i rozprzestrzenianiu si\u0119 rolnictwa i by\u0142a znacz\u0105cym \u017ar\u00f3d\u0142em po\u017cywienia przez kilka tysi\u0119cy lat, zanim zosta\u0142a wyparta przez bardziej produktywne poliploidalne pszenice. \u00a0Obecnie gatunek reliktowy, ale kt\u00f3ry ze wzgl\u0119du na wysok\u0105 zawarto\u015b\u0107 bia\u0142ka, \u017c\u00f3\u0142tego pigmentu, domniemanej niskiej alergenno\u015bci oraz rozpuszczalnych w t\u0142uszczach przeciwutleniaczy stanowi dow\u00f3d, \u017ce z punktu widzenia \u017cywieniowego jest doskona\u0142ym surowcem do produkcji \u017cywno\u015bci funkcjonalnej. Ponowne zainteresowanie upraw\u0105 samopszy jest spowodowane jej przydatno\u015bci\u0105 w uprawie ekologicznej i niskonak\u0142adowej, a tak\u017ce wysok\u0105 warto\u015bci\u0105 od\u017cywcz\u0105 m\u0105ki pozyskanej z tak uprawianego ziarna. \u00a0Aktualnie produkcja samopszy ogranicza si\u0119 do ma\u0142ych region\u00f3w na terenie Francji, Indii, W\u0142och Turcji i by\u0142ej Jugos\u0142awii, a tak\u017ce W\u0119gier, Austrii, Republiki Czeskiej, Niemiec i Polski<\/p>\n

\"k\u0142osFot. 1. K\u0142osy i ziarniaki samopszy (M. Dadasiewicz)<\/h5>\n

\u00a0<\/p>\n

P\u0142askurka (<\/strong>Triticum dicoccum)<\/strong> prymitywny i prastary gatunek pszenicy diploidalnej, kt\u00f3ry w antyku uwa\u017cany by\u0142 za najbardziej warto\u015bciowe zbo\u017ce, by\u0142a najwcze\u015bniej uprawiana na obszarach Polski (przed samopsz\u0105 i orkiszem), zasobna w bia\u0142ko, sk\u0142adniki mineralne, ceniona za doskona\u0142y smak. Pszenica p\u0142askurka ze wzgl\u0119du na mniejsze wymagania siedliskowe, zwi\u0119kszon\u0105 odporno\u015b\u0107 na choroby i szkodniki, ni\u017csze koszty uprawy a tak\u017ce na wysokie walory od\u017cywcze ziarna zyskuje na znaczeniu i powinna by\u0107 uprawiana w warunkach ekstensywnych jako alternatywa pszenicy twardej a przede wszystkim w rolnictwie ekologicznym. Obecnie uprawa p\u0142askurki jest bardzo ograniczona i prowadzona g\u0142\u00f3wnie w Indiach, Etiopii, Iranie, Turcji, w rejonach Kaukazu i dorzeczu Wo\u0142gi, a tak\u017ce w pa\u0144stwach by\u0142ej Jugos\u0142awii, centralnej Europie, we W\u0142oszech, Hiszpanii i Indiach. W Polsce ochron\u0105 prawn\u0105 zosta\u0142y obj\u0119te 2 odmiany p\u0142askurki wyhodowane w UWM w Olsztynie \u2013 Bondka i Lamela.<\/p>\n

\"k\u0142osFot. 2. K\u0142osy i ziarniaki p\u0142askurki (M. Dadasiewicz)<\/h5>\n

\u00a0<\/p>\n

Orkisz (<\/strong>Triticum aestivum <\/strong>ssp. spelta)<\/strong> jest pszenic\u0105 heksaploidaln\u0105 oplewion\u0105, niewym\u0142acaln\u0105, o wysokich warto\u015bciach od\u017cywczych, dietetycznych i smakowych, kt\u00f3ra ju\u017c w epoce br\u0105zu, a potem w \u015bredniowieczu, mia\u0142a w Europie ogromne znaczenie. Na obszarze Polski orkisz by\u0142 szeroko uprawiany od VIII wieku do schy\u0142ku \u015bredniowiecza, nast\u0119pnie zacz\u0105\u0142 ust\u0119powa\u0107 zbo\u017com lepiej plonuj\u0105cym i z ko\u0144cem XVIII wieku jego uprawa ograniczy\u0142a si\u0119 do rejon\u00f3w podg\u00f3rskich. Do dzi\u015b w wielu krajach cieszy si\u0119 nies\u0142abn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105, m. in. w Niemczech, Austrii, Szwajcarii, Belgii, Francji czy we W\u0142oszech i prze\u017cywa swoisty renesans w Europie, szczeg\u00f3lnie jako sk\u0142adnik \u017cywno\u015bci ekologicznej, zbierany w stanie dojrza\u0142o\u015bci technologicznej, ale r\u00f3wnie\u017c jako tzw. \u201ezielone ziarno\u201d. Orkisz lepiej ni\u017c pszenica zwyczajna potrafi wykorzystywa\u0107 sk\u0142adniki pokarmowe, jest bardziej odporny na niekorzystne warunki \u015brodowiskowe i klimatyczne, choroby i szkodniki, st\u0105d mo\u017ce by\u0107 uprawiany z ograniczeniem lub bez u\u017cycia \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin, jako zbo\u017ce ekologiczne.<\/p>\n

W Polsce przez lata przewa\u017ca\u0142a w uprawie niemiecka odmiana Schwabenkorn, W roku 2012 zarejestrowano pierwsz\u0105 polsk\u0105 odmian\u0119 ozim\u0105 pszenicy orkisz \u2013 Rokosz, w roku 2020 kolejne dwie odmiany \u2013 SM Amalte i SM Orkus a w roku 2021 SM Fides. Zarejestrowane zosta\u0142y tak\u017ce odmiany jare, w 2015 r. – Wirtas i w 2018 – Kuiavia.<\/p>\n

\"k\u0142osFot. 3. K\u0142osy i ziarniaki orkiszu (M. Dadasiewicz)<\/h5>\n

\u00a0<\/p>\n

Zawarto\u015b\u0107 zwi\u0105zk\u00f3w mineralnych, szczeg\u00f3lnie mikroelement\u00f3w, witamin i zwi\u0105zk\u00f3w organicznych, kt\u00f3re s\u0105 niezb\u0119dne do prawid\u0142owego rozwoju organizmu cz\u0142owieka, maleje w pszenicy wraz ze wzrostem wydajno\u015bci plonu. W rolnictwie zr\u00f3wnowa\u017conym, gdzie zwracamy uwag\u0119 na optymalizacj\u0119 produkcji i ochron\u0119 \u015brodowiska, przy jednoczesnej nadwy\u017cce w produkcji \u017cywno\u015bci, pszenice oplewione mog\u0105 stanowi\u0107 dobr\u0105 alternatyw\u0119 dla producent\u00f3w wysokojako\u015bciowej \u017cywno\u015bci.<\/p>\n

\u00a0<\/h5>\n
Leszek Racho\u0144<\/h5>\n
Katedra Technologii Produkcji Ro\u015blinnej i Towaroznawstwa<\/h5>\n
Wydzia\u0142 Agrobioinzynierii<\/h5>\n

\u00a0<\/p>\n

Literatura<\/h5>\n
    \n
  1. \n
    Bobryk-Mamczarz A. 2019. Plonowanie i jako\u015b\u0107 pszenicy twardej (Triticum durum <\/em>) w por\u00f3wnaniu z pszenic\u0105 zwyczajn\u0105 (Triticum aestivum <\/em>ssp. vulgare <\/em>L.)<\/em>, orkiszow\u0105 (Triticum aestivum <\/em>ssp. spelta <\/em>L. em. Thell.) <\/em>i p\u0142askurk\u0105 (Triticum dicoccum <\/em>Schrank ex. Sch\u00fcbl.). Praca doktorska.<\/h5>\n<\/li>\n
  2. \n
    Dostatny D.F., Ci\u0119pka A., Podyma W., Babalski M. 2019. Obecne u\u017cytkowanie dawnych gatunk\u00f3w pszenic. Problemy Rolnictwa \u015awiatowego, 19(4), 31\u201346. DOI: 10.22630\/ PRS.2019.19.4.54.<\/h5>\n<\/li>\n
  3. \n
    Longin C.F.H, Ziegler J., Schweiggert R., Koehler P., Carle R., W\u00fcrschum T. 2016. Compa\u00adrative study of hulled (einkorn, emmer and spelt) and naked wheats (durum and bread wheat): Agronomic performance and quality traits. Crop Science, 56, 302\u2013311.<\/h5>\n<\/li>\n
  4. \n
    Racho\u0144 L. 2014. Raport z realizacji projektu badawczego 3068\/B\/P01\/2010\/39 \u201eOcena plo\u00adnowania i jako\u015bci ziarna mniej znanych gatunk\u00f3w pszenicy w warunkach zr\u00f3\u017cnicowa\u00adnego poziomu agrotechniki\u201d.<\/h5>\n<\/li>\n
  5. \n
    Racho\u0144 L., Bobryk-Mamczarz A., Kie\u0142tyka-Dadasiewicz A. 2020. Hulled Wheat Produc\u00adtivity and Quality in Modern Agriculture Against Conventional Wheat Species. Agri\u00adculture, 10, 275. DOI: 10.3390\/agriculture10070275.<\/h5>\n<\/li>\n<\/ol>\n <\/div>\n\t\t\t\t\t\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t
    \n\t <\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/section>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Dawne, nieco zapomniane gatunki pszenicy mog\u0105 by\u0107 znowu atrakcyjne Rosn\u0105ce zapotrzebowanie na produkty o dobrej jako\u015bci i wysokich walorach zdrowotnych, przywi\u0105zywanie wi\u0119kszej uwagi do zdrowego trybu \u017cycia i warto\u015bciowej zbilansowanej diety, sk\u0142ania przemys\u0142 spo\u017cywczy do poszukiwania, nowych, po\u017c\u0105danych rozwi\u0105za\u0144 recepturowych i technologicznych, przy jednoczesnym wzmocnieniu konkurencyjno\u015bci i g\u0142\u0119bokiej analizie koszt\u00f3w produkcji \u017cywno\u015bci. Dlatego te\u017c, poszukuje si\u0119 nowych ulepszonych odmian, uprawianych […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":155247,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"elementor_header_footer","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[12],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155246"}],"collection":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=155246"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155246\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":155254,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/155246\/revisions\/155254"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/media\/155247"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=155246"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=155246"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=155246"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}