{"id":154636,"date":"2024-01-19T13:26:00","date_gmt":"2024-01-19T12:26:00","guid":{"rendered":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/?p=154636"},"modified":"2024-01-19T13:26:22","modified_gmt":"2024-01-19T12:26:22","slug":"chemia-dla-rolnictwa-i-likwidacji-glodu-pierwsza-czesc-nowego-cyklu-nauki-rolnicze-xxi-wieku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/chemia-dla-rolnictwa-i-likwidacji-glodu-pierwsza-czesc-nowego-cyklu-nauki-rolnicze-xxi-wieku\/","title":{"rendered":"Chemia dla Rolnictwa i likwidacji g\u0142odu. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 nowego cyklu: “Nauki Rolnicze XXI wieku”"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t
\n\t
\n\t

Chemia dla rolnictwa i likwidacji g\u0142odu. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 nowego cyklu: “Nauki Rolnicze XXI wieku”<\/h2>\n

Rozpoczynamy seri\u0119 artyku\u0142\u00f3w popularnonaukowych z cyklu: \u201eNauki rolnicze XXI wieku\u201d. Nowy cykl ma na celu przybli\u017cenie problem\u00f3w, z jakimi mierzy si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesne rolnictwo oraz jakie kroki podejmuje, by sprosta\u0107 nowym wyzwaniom. Zapraszamy do \u015bledzenia cotygodniowych artyku\u0142\u00f3w przygotowanych przez naukowc\u00f3w z\u00a0Wydz<\/a>ia\u0142u<\/a> Agrobioin\u017cynierii<\/a> Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Poni\u017cej: kilka s\u0142\u00f3w wst\u0119pu od Dziekan wydzia\u0142u – prof. dr hab. Barbary Ko\u0142odziej oraz pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 cyklu.<\/strong><\/p>\n <\/div>\n\t\t\t\t\t\t

\n
\n
\n \"\"\n
Wst\u0119p do cyklu \"Nauki rolnicze XXI wieku\" - Dziekan Ko\u0142odziej<\/h5>\n <\/div>\n Zobacz<\/a>\n <\/div>\n <\/div>\n\t\t\t\t\t\t
\n\t

\"niewielka<\/p>\n

Chemia dla rolnictwa i likwidacji g\u0142odu<\/h2>\n

Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 od Dmitrija Iwanowicza Mendelejewa, kt\u00f3ry pouk\u0142ada\u0142 pierwiastki wed\u0142ug ich w\u0142a\u015bciwo\u015bci fizycznych i chemicznych. Tak uporz\u0105dkowana chemia pierwiastk\u00f3w sta\u0142a si\u0119 inspiracj\u0105 dla naukowc\u00f3w z r\u00f3\u017cnych dziedzin, w tym w dziedzinie chemii rolnej. Nauka ta jest \u201esprzymierze\u0144cem w walce z g\u0142odem jawnym i ukrytym\u201d.\u00a0 Bowiem zdrowa, zasobna gleba oraz odpowiednie nawo\u017cenie, to przepis na zdrow\u0105 ro\u015blinno\u015b\u0107 i zr\u00f3wnowa\u017con\u0105 \u017cywno\u015b\u0107, gwarantuj\u0105c\u0105 zdrowie cz\u0142owieka. <\/strong><\/p>\n

Chemia to nauka o pierwiastkach i zwi\u0105zkach chemicznych. Chemia \u017cywi, leczy, ubiera oraz zabija, a zale\u017cy to od: \u201e<\/em>dawki, czasu i miejsca zastosowania substancji chemicznych\u201d.<\/em>\u00a0 Ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j interdyscyplinarny charakter, chemia jako nauka, znalaz\u0142a zastosowanie w wielu dziedzinach dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka, m.in. w badaniach i rozwoju szeroko rozumianego rolnictwa,<\/strong> w tym wa\u017cnej nauki zwanej wcze\u015bniej chemi\u0105 rolnicz\u0105, a dzi\u015b chemi\u0105 roln\u0105<\/strong>. Chemia rolna ma ogromne zas\u0142ugi w kszta\u0142towaniu jako\u015bci i wielko\u015bci plon\u00f3w ro\u015blin, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na ca\u0142y \u0142a\u0144cuch troficzny, \u017cyj\u0105cy w \u015brodowisku przyrodniczym. Nauka ta obejmuje trzy dzia\u0142y, wzajemnie ze sob\u0105 powi\u0105zane, a mianowicie: i)<\/strong> chemiczne podstawy \u017cywienia ro\u015blin, ii)<\/strong> chemiczne podstawy \u017cyzno\u015bci gleby, iii)<\/strong> chemi\u0119 nawoz\u00f3w mineralnych i organicznych.<\/p>\n

Nieocenione zas\u0142ugi w rozwoju chemii rolnej<\/strong> i teorii od\u017cywiania si\u0119 ro\u015blin, mia\u0142 Justus van Liebig<\/strong>, kt\u00f3ry w 1840 roku sformu\u0142owa\u0142 tzw. prawo minimum<\/strong>: \u201ew wyniku niedoboru lub braku jednego koniecznego sk\u0142adnika mineralnego, nawet przy obecno\u015bci wszystkich pozosta\u0142ych, gleba staje si\u0119 ja\u0142owa dla wszystkich ro\u015blin, dla kt\u00f3rych ten jeden sk\u0142adnik jest niezb\u0119dny\u201d (patrz rys. 1).<\/p>\n

\"Wykres
<\/em>Rys.1. Prawo minimum Liebiga<\/p>\n

Teoria mineralnego \u017cywienia ro\u015blin przyczyni\u0142a si\u0119 w decyduj\u0105cym stopniu, zar\u00f3wno do rozwoju bada\u0144 w zakresie chemicznych podstaw \u017cyzno\u015bci gleb, jak i do post\u0119pu w chemii nawoz\u00f3w.<\/strong> Nawozy mineralne wraz z nawozami organicznymi, s\u0105 podstawowym czynnikiem plonotw\u00f3rczym i spe\u0142niaj\u0105 zasadnicz\u0105 rol\u0119 w zwi\u0119kszaniu produkcji ro\u015blinnej dla zwi\u0119kszaj\u0105cej si\u0119 ci\u0105gle populacji ludzkiej na \u015bwiecie.<\/p>\n

Z ca\u0142ej tablicy pierwiastk\u00f3w Mendelejewa tylko kilkana\u015bcie jest niezb\u0119dnych dla wzrostu i rozwoju ro\u015blin<\/strong> (patrz poni\u017cszy rys. 2). Reguluj\u0105 to trzy kryteria niezb\u0119dno\u015bci, a mianowicie: i) <\/strong>bez tych pierwiastk\u00f3w ro\u015blina nie zdo\u0142a\u0142aby przej\u015b\u0107 przez ca\u0142y cykl wegetatywny i generatywny, ii)<\/strong> pierwiastki te pe\u0142ni\u0105 specyficzn\u0105 rol\u0119 w ro\u015blinach, tzn. nie mog\u0105 by\u0107 zast\u0105pione \u017cadnymi innymi pierwiastkami, iii)<\/strong> pierwiastki te oddzia\u0142uj\u0105 bezpo\u015brednio na wzrost i rozw\u00f3j ro\u015blin, a nie tylko po\u015brednio, poprzez popraw\u0119 w\u0142a\u015bciwo\u015bci gleby.<\/p>\n

\"wykres<\/em><\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 gleba\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0nawozy<\/p>\n

Rys. 2. Hierarchia sk\u0142adnik\u00f3w w \u017cywieniu ro\u015blin uprawnych \u2013 schemat (wg J. Potarzyckiego 2012)<\/p>\n

\u201eTrio chemiczne \u2013 NPK\u201d,<\/strong> znajduj\u0105ce si\u0119 u podstawy przedstawionej hierarchii, zapewnia stabilno\u015b\u0107 uk\u0142adu \u017cywieniowego dla ro\u015blin. Sk\u0142adniki drugoplanowe, mikroelementy i sk\u0142adniki korzystne, dzia\u0142aj\u0105 tylko wtedy, je\u015bli zapewnimy ro\u015blinom solidn\u0105 podstaw\u0119, i to w odpowiednich proporcjach. Tymczasem gleby polskie, to syndrom \u201enieodpowiednio zaopatrzonej lod\u00f3wki\u201d, z kt\u00f3rej ro\u015bliny \u201ewyci\u0105gaj\u0105\u201d co roku sk\u0142adniki pokarmowe, i kt\u00f3r\u0105 trzeba co roku uzupe\u0142nia\u0107 oraz ci\u0105gle monitorowa\u0107. Id\u0105c dalej tym tropem, mo\u017cemy sparafrazowa\u0107 prawo minimum Liebiga i powiedzie\u0107, \u017ce sk\u0142adniki w minimum decyduj\u0105 nie tylko o wielko\u015bci i jako\u015bci plon\u00f3w ro\u015blinnych oraz ich surowc\u00f3w, ale tak\u017ce o zdrowiu, niedo\u017cywieniu, czy wr\u0119cz g\u0142odzie dalszych ogniw \u0142a\u0144cucha troficznego. Ostatnim ogniwem tego \u0142a\u0144cucha jest cz\u0142owiek.<\/p>\n

\u201eSilent hunger \u2013 cichy g\u0142\u00f3d\u201d \u2026 <\/strong>FAO (2010) opisuje jako\u015bciowe niedo\u017cywienie za pomoc\u0105 terminu “cichy g\u0142\u00f3d”, a Ziegler (2013) woli nazywa\u0107 go “niewidzialnym g\u0142odem”, poniewa\u017c nie jest \u0142atwo go wykry\u0107 na pierwszy rzut oka przez osob\u0119 \u015bwieck\u0105 i lekarza. \u201eSilent hunger\u201d to przede wszystkim niedobory \u017celaza, jodu, cynku i innych minera\u0142\u00f3w,<\/strong> a tak\u017ce witaminy A w organizmie cz\u0142owieka. Liczy si\u0119 zatem nie tylko ilo\u015b\u0107, ale tak\u017ce jako\u015b\u0107 spo\u017cywanych produkt\u00f3w. Dodatkowo wa\u017cna jest zar\u00f3wno jako\u015b\u0107 zdrowotna \u017cywno\u015bci<\/strong> (brak substancji szkodliwych i zanieczyszcza\u0144), jak i jej warto\u015b\u0107 od\u017cywcza<\/strong> (zawarto\u015bci w niej niezb\u0119dnych dla organizmu sk\u0142adnik\u00f3w, w ich wzajemnych proporcjach i biodost\u0119pno\u015bci). Obydwa te parametry s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane, gdy\u017c z jednej strony<\/strong>, nieodpowiednia poda\u017c sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych zwi\u0119ksza wra\u017cliwo\u015b\u0107 organizmu na substancje szkodliwe i patogeny, z drugiej za\u015b strony,<\/strong> ostre i przewlekle zatrucia, zwi\u0105zane z nieodpowiedni\u0105 jako\u015bci\u0105 spo\u017cywanych produkt\u00f3w, pogarszaj\u0105 wykorzystanie sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych i prowadz\u0105 do niedo\u017cywienia. Dlatego w nowej piramidzie \u017cywieniowej Polak\u00f3w <\/strong>uwzgl\u0119dniono wi\u0119kszy udzia\u0142 warzyw i owoc\u00f3w, jako \u017ar\u00f3d\u0142o sk\u0142adnik\u00f3w mineralnych <\/strong>i witamin w diecie oraz wprowadzono orzechy jako przek\u0105ski i przyprawy, kt\u00f3re s\u0105 bogate w biopierwiastki<\/strong>, konieczne do prawid\u0142owego, zdrowego funkcjonowania organizmu cz\u0142owieka.<\/p>\n

Sp\u00f3jrzmy zatem \u0142askawszym okiem na dwie nauki ze sob\u0105 powi\u0105zane: chemia w s\u0142u\u017cbie chemii rolnej, dla rolnictwa, dla bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bciowego i dla zdrowotno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Pan D. I. Mendelejew by\u0142by usatysfakcjonowany.<\/p>\n

Tekst: Prof. dr hab. Aleksandra Badora<\/strong>
Katedra Chemii Rolnej i \u015arodowiskowej<\/strong>
Wydzia\u0142 Agrobioin\u017cynierii<\/strong><\/h5>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/p>\n

Badora A., Kud K. i in. 2020. Nowe style konsumpcji. Wyd. Difin, Warszawa, 144 strony.<\/h5>\n
Dr\u00f3\u017cd\u017c -Afelt J.M., Koim-Puchowska B., Menka A. 2019. Wybrane pierwiastki \u015bladowe w organizmie cz\u0142owieka. Kosmos vol. 68, 3; 503-512.<\/h5>\n
Emsley J. 1997. Chemia \u2013 przewodnik po pierwiastkach. Wyd. PWN, Warszawa, 254 strony.<\/h5>\n
Fotyma M. 2010. Chemia za\u017cegna\u0142a widmo g\u0142odu na \u015bwiecie. \u017bywno\u015b\u0107 \u2013 Nawozy. CHEMIK, 64, 7-8, 499-510.<\/h5>\n
Karas. M. 2020. Z historii odkrycia pierwiastk\u00f3w ziem rzadkich. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki, T. 65, nr 4; s. 101\u2013121.<\/h5>\n
Ostrowska A. 2005. Interpretacja wynik\u00f3w sk\u0142adu mineralnego ro\u015blin. Post\u0119py Nauk Rolniczych, 4; 119-131.<\/h5>\n
Potarzycki J. 2012. Stosowanie nawoz\u00f3w z Lubonia – od teorii do praktyki. Wyd. PWRiL<\/a>. ISBN978-83-09-01138-5; 100 stron.<\/h5>\n
Pucha\u0142a Cz. 2013, Zielona chemia i mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania jej zasad. CHEMISTRY, ENVIRONMENT, BIOTECHNOLOGY, XVI, 7-15.<\/h5>\n
Ziegler J. 2013. Geopolityka g\u0142odu. Wyd. Instytut Wydawniczy Ksi\u0105\u017cka i Prasa, Warszawa, 370 stron.<\/h5>\n <\/div>\n\t\t\t\t\t\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t
\n\t <\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t<\/div>\n<\/section>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<\/section>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Chemia dla rolnictwa i likwidacji g\u0142odu. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 nowego cyklu: “Nauki Rolnicze XXI wieku” Rozpoczynamy seri\u0119 artyku\u0142\u00f3w popularnonaukowych z cyklu: \u201eNauki rolnicze XXI wieku\u201d. Nowy cykl ma na celu przybli\u017cenie problem\u00f3w, z jakimi mierzy si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesne rolnictwo oraz jakie kroki podejmuje, by sprosta\u0107 nowym wyzwaniom. Zapraszamy do \u015bledzenia cotygodniowych artyku\u0142\u00f3w przygotowanych przez naukowc\u00f3w z\u00a0Wydzia\u0142u Agrobioin\u017cynierii Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":154637,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"elementor_header_footer","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[12],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/154636"}],"collection":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=154636"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/154636\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":154644,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/154636\/revisions\/154644"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/media\/154637"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=154636"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=154636"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/up.lublin.pl\/agrobio\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=154636"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}